Co warto wiedzieć o schorzeniach specjalnych i szczególnych PFRON?
Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r. wskazują na niektóre istotne dla pracodawców schorzenia. Uprawniają one firmy do stosowania obniżonego wskaźnika zatrudniania osób niepełnosprawnych i otrzymywania wyższego dofinansowania wynagrodzeń pracowników.
Jesteś ciekawy, czym są schorzenia specjalne i szczególne PFRON? Zastanawiasz się, czy jest ich wykaz, jak je udokumentować, który kod na orzeczeniu upoważnia do wyższego dofinansowania? Odpowiedzi znajdziesz w tym artykule.
Artykuł nie jest indywidualną poradą prawną. Ma charakter informacyjny. Przedstawia stan prawny na 03.02.2026 r.
Co to są schorzenia specjalne i szczególne PFRON?
Dla PFRON i pracodawców istotne są niektóre przyczyny niepełnosprawności pracowników. Przy zatrudnieniu istotne są tzw.:
- Schorzenia specjalne (kody: 01-U, 02-P, 04-O*, 06-E, 12-C). Czyli te rodzaje niepełnosprawności, które zgodnie z Ustawą o Rehabilitacji umożliwiają Ci otrzymanie zwiększonego dofinansowania do wynagrodzenia osób, u których one występują.
- Schorzenia szczególne. Czyli takie, które szczególnie utrudniają pracownikowi wykonywanie pracy. Jeśli zatrudnisz osobę, której niepełnosprawność jest związana ze schorzeniem szczególnym, masz możliwość obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Obejmie to Twoją firmę jeśli dokonujesz obowiązkowych wpłat na PFRON [Dz.U. 1998 nr 124 poz. 820 i Dz.U. 125, poz. 1162].
*04-O daje podwyższenie wyłącznie przy stopniu umiarkowanym lub znacznym.
Które niepełnosprawności należą do grupy schorzeń specjalnych?
Niektóre symbole niepełnosprawności w orzeczeniu wskazują na schorzenie specjalne. Gdy odnajdziesz w orzeczeniu pracownika któryś z poniższych symboli, będzie to oznaczało, że pracownik ma ten typ schorzenia:
- 01-U schorzenie specjalne związane z upośledzeniem umysłowym.
- 02-P schorzenie specjalne wskazujące na chorobę psychiczną.
- 04-O schorzenie specjalne powiązane z zaburzeniami wzroku w stopniu znacznym lub umiarkowanym.
- 06-E schorzenie specjalne oznaczające epilepsję.
- 12-C schorzenie specjalne wskazujące na całościowe zaburzenia rozwojowe.
Jak schorzenia specjalne wpływają na wysokość dofinansowania wynagrodzeń PFRON?
Zazwyczaj pracodawca, który ubiega się o wsparcie PFRON w związku z zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej, może liczyć na podstawowe dofinansowanie w kwocie:
- 2 760 zł dla pracownika niepełnosprawnego ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
- 1 550 zł dla osoby z orzeczeniem w stopniu umiarkowanym.
- 575 zł dla pracownika z lekkim stopniem niepełnosprawności.
Jednak, gdy niepełnosprawność pracownika jest związana z występowaniem schorzenia specjalnego dostaniesz zwiększoną kwotę. Zyskasz:
- 4 140 zł dla stopnia znacznego (zwiększenie o 1 380 zł).
- 2 585 zł dla stopnia umiarkowanego (zwiększenie o 1 035 zł).
- 1 265 zł dla stopnia lekkiego (zwiększenie o 690 zł) [PFRON, komunikat 2026].
| Stopień | Podstawowe dofinansowanie | Łączne dofinansowanie – schorzenia specjalne | Różnica |
|---|---|---|---|
| Znaczny | 2 760 zł | 4 140 zł | +1 380 zł |
| Umiarkowany | 1 550 zł | 2 585 zł | +1 035 zł |
| Lekki | 575 zł | 1 265 zł | +690 zł |
Ważne
Aby uzyskać wyższą kwotę dofinansowania wykaż, że pracownik ma określony stopień niepełnosprawności i w jego orzeczeniu istnieje symbol schorzenia specjalnego.
Jakie schorzenia pozwalają na obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych?
To schorzenia szczególne pracowników pozwolą Ci obniżyć wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Jeżeli zatrudniasz osoby z tym rodzajem niepełnosprawności, inaczej go obliczasz. W konsekwencji przekażesz mniejszą kwotę miesięczną wpłaty na PFRON lub jej unikniesz.
Schorzenia szczególne PFRON – wykaz
Sprawdź, czy Twoi pracownicy z niepełnosprawnością posiadają któreś ze schorzeń szczególnych.
- Chorobę Parkinsona.
- Stwardnienie rozsiane.
- Paraplegię, tetraplegię i hemiplegię.
- Zaburzenia wzroku.
- Zaburzenia słuchu.
- Nosicielstwo wirusa HIV oraz choroba AIDS.
- Epilepsję.
- Przewlekłe choroby psychiczne.
- Upośledzenie umysłowe.
- Miastenię
- Późne powikłania cukrzycy.
Jak dokumentować schorzenia szczególne pracownika niepełnosprawnego
Występowanie schorzenia szczególnego u pracownika często udokumentujesz orzeczeniem o niepełnosprawności. Niektóre symbole niepełnosprawności wskazują nie tylko na schorzenie specjalne, ale także na schorzenie szczególne. W innym przypadku uzyskaj od pracownika zaświadczenie od lekarza specjalisty.
Nie potrzebujesz specjalnego druku. Wystarczy, że lekarz wskaże, iż Twój pracownik ma schorzenie znajdujące się w wykazie schorzeń szczególnych (szczegóły znajdziesz niżej).
Kody potwierdzające schorzenie szczególne
Poniżej znajdziesz symbole, które jednoznacznie wskazują na wystąpienie schorzenia szczególnego. Nie potrzebujesz wtedy zaświadczenia od lekarza specjalisty.
- 06-E epilepsja.
- 01-U upośledzenie umysłowe.
- 02-P choroby psychiczne.
- 04-O zaburzenia narządu wzroku.
| Ważne Zaświadczenie powinien wydać lekarza, który jest specjalistą w zakresie danego schorzenia szczególnego. Sam pracodawca, lekarz medycyny pracy lub lekarz rodzinny nie może stwierdzić, czy u pracownika występuje takie schorzenie. Zaświadczenie wydane przez osobę nieuprawnioną nie jest honorowane przez PFRON. |
Kwestię związaną z dokumentowaniem schorzeń szczególnych potwierdza stanowisko sądu. Treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2009 r. (sygn. akt III SA/Wa 718/09).
“Warunkiem obniżenia wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych jest zatrudnienie osób niepełnosprawnych ze szczególnymi schorzeniami. Do stwierdzenia schorzenia uzasadniającego obniżenie wskaźnika nie jest uprawniony pracodawca czy sam pracownik, lecz podmiot posiadający uprawnienia w tym zakresie, czyli lekarz specjalista, względnie komisja lekarska orzekająca o niepełnosprawności”.
Co powinno zawierać zaświadczenie o schorzeniu szczególnym pracownika?
Oficjalne przepisy nie określają wzoru zaświadczenia. Dla celów obniżenia wskaźnika zatrudnienia i wpłat PFRON przygotuj własny druk, który będzie zawierał następujące dane:
- pieczęć i podpis lekarza lub podmiotu leczniczego.
- imię, nazwisko i PESEL pracownika lub inny numer identyfikacyjny.
- informację, że u danej osoby stwierdzono co najmniej jedno ze schorzeń szczególnie utrudniających wykonywanie pracy zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r. w sprawie rodzaju schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania.
Przykład
Pracownik ma widoczną tetraplegię. Symbol przyczyny niepełnosprawności zawarty w jego orzeczeniu to 10-N choroby neurologiczne i 05-R upośledzenie narządu ruchu. Nie potwierdza więc bezpośrednio wystąpienia schorzenia szczególnego. W takim przypadku potrzebujesz dodatkowo zaświadczenia od lekarza specjalisty – neurologa, reumatologa lub ortopedy – który potwierdzi występowanie tego typu schorzenia.
Jak szybciej obniżyć wskaźnik zatrudnienia dzięki schorzeniem szczególnym?
Kiedy zatrudniasz w swojej firmie co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i nie osiągasz wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych 6% dokonujesz miesięcznej wpłaty na PFRON. Zatrudnienie pracownika posiadającego orzeczenie obniża Twoje zobowiązania. Im więcej osób niepełnosprawnych masz w firmie, tym mniejszą kwotę odprowadzasz. Aż do momentu osiągnięcia odpowiedniej proporcji zatrudnionych.
Jednak istnieje korzystniejsze dla Ciebie rozwiązanie. Szybciej osiągniesz wymagany wskaźnik. Wystarczy, że zatrudnisz osobę niepełnosprawną ze schorzeniem szczególnym, która dysponuje orzeczeniem o stopniu umiarkowanym lub znacznym. Takiego pracownika policzysz podwójnie lub potrójnie. Według wzoru PFRON.
Przykład
Masz firmę – 100 pełnych etatów i ani jednej osoby z orzeczeniem. Żeby uniknąć obowiązkowych wpłat do PFRON, potrzebujesz zatrudnić 6 osób niepełnosprawnych niezależnie od stopnia niepełnosprawności (bez schorzenia szczególnego).
By zredukować do 0 wpłatę w tej samej sytuacji, wystarczy, że zatrudnisz 2 osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności i ze schorzeniem szczególnym. Łącznie na 1,5 etatu – np. jedna osoba na pełen etat, druga na pół etatu.
FAQ
Które kody na orzeczeniu dają wyższe dofinansowanie SODiR?
01 U – upośledzenie umysłowe
02 P – choroby psychiczne
04 O – choroby narządu wzroku (tylko stopień umiarkowany i znaczny)
06 E – epilepsja
12 C – całościowe zaburzenia rozwojowe np. autyzm
Czy pracownik musi pokazać orzeczenie o niepełnosprawności?
Nie. Korzystanie z uprawnień jest dobrowolne. Ujawnienie orzeczenia zależy wyłącznie od decyzji pracownika.
Jak udokumentować schorzenia specjalne i szczególne?
By udokumentować schorzenie specjalne pracownika wystarczy orzeczenie o niepełnosprawności z odpowiednim symbolem. Schorzenie szczególne wymaga zaświadczenia lekarza specjalisty. Niektóre schorzenia szczególne są jednocześnie schorzeniami specjalnymi i w tym przypadku nie potrzebujesz dodatkowego zaświadczenia.
Kto może potwierdzić schorzenie szczególne?
Wyłącznie lekarz specjalista lub symbol w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Źródła
- https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19981240820/O/D19980820.pdf
- https://niepelnosprawni.gov.pl/baza-wiedzy/zatrudnienie-osob-niepelnosprawnych/inne/zaswiadczenia-o-szczegolnych-schorzeniach/
- https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/62AD515CA4
- https://www.pfron.org.pl/pracodawcy/dofinansowanie-wynagrodzen/najczesciej-zadawane-pytania-w-sprawie-dofinansowania-do-wynagrodzen-pracownikow-niepelnosprawnych/
- https://www.pfron.org.pl/pracodawcy/dofinansowanie-wynagrodzen/wysokosc-dofinansowania-do-wynagrodzen-pracownikow-niepelnosprawnych/
- Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2014 r. (sygn. akt III SA/Wa 2803/13), https://www.gov.pl/attachment/34c5e286-21eb-423e-94d0-6effae4a864b
dostałem od pracownika orzeczenie z zusu. bardzo stare. tam jest napisane, że ma grupę pierwszą ze względu na wzrok. Jak to sie czyta? Co to znaczy? Ile się należy dopłaty do takiego pracownika? czy on musi iść do lekarza po jakiś papier jeszcze?
Dziękujemy za zapytanie. Proszę samodzielnie wyszukać informacji o statusie osoby niepełnosprawnej na stronach PFRON. Zachęcam też do rejestracji przez formularz https://mywspieramy.org/pracodawca/rejestracja/ i zadania tam pytania lub zapytanie przez formularz kontaktowy https://mywspieramy.org/kontakt/
Na Forum nie udzielamy takich szczegółowych odpowiedzi.
POD JAKIM SYMBOLEM W ORZECZENIU O NIEPEŁNOSPRAWNOŚCI JEST NOWOTWÓR PIERSI? ZAWSZE BYŁO 11-I , A TERAZ , CZY ZMIENIŁA SIE SYMBOLIKA I JEST TO TERAZ 9-M
Symbol 9-M dotyczy osób chorujących na nowotwór nerki, pęcherza, ogólnie dróg moczowych. Symbol 11-I wiązać się będzie z nowotworami wynikającymi z zaburzeń hormonalnych, metabolicznych itd.
Symbol w przypadku nowotworów wiąże się z układem lub narządem objętym chorobą. Nie ma odrębnego oznaczenia tylko dla chorób nowotworowych.
Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych o nr.G 40 i F06 jak się mają do oznaczeń PEFRONu .Czy to 06-E i 02-P.Dziękuję za odpowiedź.
Tak, ma Pan rację. Jest to zgodne z treścią artykułu na blogu My Wspieramy.
Czy specjalista może stwierdzić niepełnosprawność? W przeciągu dwóch lat leczenia dopiero po 3 prośbie lekarz wypisał zaświadczenie, w którym zawarł głównie leki, natomiast w dokumentacji medycznej zapisał adnotację- poinformowano pacjentkę o braku niepełnosprawności. Czy takie stwierdzenie nie przekracza kompetencji specjalisty i czy nadal mam szansę uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności?
Specjalista nie jest orzecznikiem, jednak jego opinia jest dosyć istotna dla składu orzekającego. Nasza agencja pracy nie ma uprawnień do oceny kompetencji lekarza w takich sytuacjach. Proszę skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej, ewentualnie skonsultować się z innym lekarzem specjalistą.
A czy to nie jest “chore”,ze pracodawca domaga się od potencjalnego pracownika “wyrobienia”sobie szczególnych uprawnień by go zatrudnić? Przecież osoba np z upośledzeniem umysłowym nie ma szans na normalna pracę. Dlaczego PFRON, nie kontroluje takich pracodawców. Szukam teraz pracy i wiekszość dla osob z orzeczeniem jest taki wymóg. Pracodawcy podłapali ,ze mogą więcej pięniędzy zdobyć i tak wykorzystują osoby z niepełnosprawnością.
Dziękujemy za Pani opinię. Staramy się nie oceniać motywów pracodawców, nie znając wszystkich czynników wpływających na postępowanie. Zdecydowanie jednak przeciwstawiamy się mobbingowi i wymuszaniu dostarczania fałszywych zaświadczeń. Gdy spotka się Pani z taką sytuacją, wskazujemy kontakt z PIP.