Jakie zaburzenia wiążą się z symbolem 02-P w orzeczeniu? Poradnik dla pracodawcy
Choroby psychiczne to bardzo trudny temat. Zwykle unika się go. A tym samym świadomość społeczna w tematyce chorób psychicznych jest bardzo uboga. Ludzie z tymi chorobami żyją jednak pośród nas. Oni nie tylko leczą się, ale także podejmują wszelkie role społeczne. Chcą pracować i samostanowić o sobie. Niestety pracodawcy zwykle obawiają się zatrudniać takich pracowników.
Podejmij temat niepełnosprawności psychicznej. Sprawdź, czego się spodziewać, gdy pracownik przyniesie Ci orzeczenie o niepełnosprawności symbolem 02-P. Poznaj listę chorób psychicznych i ich objawów, z którymi możesz się zetknąć w codzienności, jako pracodawca, rekruter lub współpracownik. Dowiesz się na co zwrócić uwagę i jakie choroby psychiczne uprawniają do orzeczenia o niepełnosprawności.
Artykuł “Choroby psychiczne lista, którą powinien znać pracodawca” ma charakter edukacyjny. Informacje w nim zawarte są aktualne i zweryfikowane na dzień 9.02.2026 r.
Co oznacza 02-P?
02-P to symbol na orzeczeniu oznaczający choroby psychiczne (inaczej zaburzenia psychiczne) jako główną przyczynę niepełnosprawności. Z orzeczenia nie dowiesz się, jaka to dokładnie diagnoza.
Czego się spodziewać, gdy pracownik przynosi orzeczenie o niepełnosprawności z symbolem 02-P?
Pracodawcy unikają zatrudniania osób z niepełnosprawnością psychiczną. Wynika to głównie z obaw i niewiedzy. Aktualnie wiele chorób psychicznych jest leczonych na bardzo wysokim poziomie. Pozwala to osobom chorującym funkcjonować normalnie lub względnie normalnie, w życiu społecznym i zawodowym. Możesz nawet nie wiedzieć, że Twój pracownik ma takie zaburzenia.
Przebieg każdej choroby psychicznej jest inny. Różna także jest intensywność objawów. Bywa tak, że przez długi czas objawy nie są w ogóle zauważalne. Zmienność dotyczy także częstotliwości napadów i okresów remisji.
W chwili, kiedy pracownik przyniesie Ci orzeczenie z kodem 02-P, zachowaj spokój. Porozmawiaj z nim, czy jego problemy mogą mieć wpływ na realizację obowiązków i jak zorganizować stanowisko, by było mu łatwiej.
By nie daj się zaskoczyć. Zapoznaj się z procedurami, jak radzić sobie w sytuacji wystąpienia poważnego stanu (przy zagrożeniu zdrowia lub życia). Bez procedury kryzysowej możesz spanikować. Przygotowanie pomoże Ci opanować sytuację.
Największy błąd pracodawców to traktowanie kodu 02-P jak sygnału alarmowego.
Na jakie choroby psychiczne można dostać orzeczenie o niepełnosprawności z symbolem 02-P?
Nie ma ścisłej listy chorób uprawniających do otrzymania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Przy orzekaniu liczy się głównie to, jak dana osoba funkcjonuje na co dzień [Dz.U. 2025 poz. 913]. Mniej ważna jest jednostka chorobowa.
Niemniej do wstępnej orientacji, możesz wykorzystać ogólną listę chorób uprawniających do orzeczenia o niepełnosprawności i stopniu znacznym, umiarkowanym i lekkim.
| Symbol 02-P odnosi się do dominującej przyczyny niepełnosprawności ocenianej funkcjonalnie. |
Lista chorób psychicznych do orzeczenia o niepełnosprawności – przykłady
- Schizofrenia – schizofrenia paranoidalna, schizofrenia katatoniczna, schizofrenia urojeniowa.
- Schizofrenia paranoidalna, wielopostaciowe zaburzenia psychotyczne.
- Cyklofrenia.
- Uogólnione zaburzenia psychotyczne.
- Ciężka i umiarkowana postać zaburzeń nastroju — choroba afektywna jedno i dwubiegunowa — epizod maniakalny, epizod depresyjny; ciężka postać depresji i dystymii.
- Znacznego stopnia utrwalone zaburzenia lękowe.
- Upośledzenie umysłowe.
- Autyzm i całościowe zaburzenia rozwojowe.
- Choroby zapalne centralnego układu nerwowego i uszkodzenia mózgu.
- Zaburzenia osobowości – paranoiczna, schizoidalna.
- Organiczny zespół amnestyczny niezwiązany z użyciem substancji narkotycznych.
Kod 02-P możesz spotkać w orzeczeniu osoby doświadczającej zaburzeń psychicznych spowodowanych przez:
- Zespoły otępienne – choroba Alzheimera, Parkinsona, Huntingtona, Creutzfeldta-Jakoba, Pica, otępienie naczyniowe.
- Epilepsję.
- Guzy mózgu.
Jakie są najczęstsze choroby psychiczne?
- Do najczęściej występujących chorób psychicznych w populacji należą zaburzenia lękowe, które według WHO są najczęstszą grupą zaburzeń psychicznych na świecie [WHO, 2021]. Przybierają one postać fobii i lęku uogólnionego lub napadowego. Zazwyczaj wtedy osoba chora odczuwa duszności, ból w klatce piersiowej, mdłości, zawroty głowy i tachykardię. Część osób doznaje zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych – czyli nerwicy natręctw [JAMA, 2022].
- Szacuje się, że zaburzenia nastroju dotyczą około 13–19% populacji (dokładne wyniki zależą od definicji i metodologii badania) [CDC, 2026]. To z nimi wiążą się najczęstsze choroby psychiczne. Problemy te mogą pojawić się w każdym wieku. Częstym objawem jest stałe zmęczenie, apatyczność i brak energii. W postaci przewlekłej obniżony nastrój prowadzi do depresji, która objawia się z problemami z żywieniem, snem, niskim poczuciem wartości, a bywa myślami samobójczymi [WHO, 2025].
Zazwyczaj powyższe zaburzenia nie mają dużego wpływu na wypełnianie ról społecznych. W tym roli pracownika. Przy prawidłowej farmakoterapii i terapii psychologicznej osoby dotknięte zaburzeniami nastroju oraz nerwicowymi funkcjonują normalnie. To dlatego możesz nie wiedzieć, że Twój pracownik ma schorzenie psychiczne.
Które rodzaje chorób psychicznych są rzadsze?
Rzadziej zetkniesz się z pracownikiem, którego dotyczą:
- Zespoły objawowe, otępienne i zaburzenia psychiczne w postaci organicznej.
- Zaburzenia psychiczne wynikające z używania substancji psychoaktywnych.
- Zaburzenia schizotypowe.
- Zaburzenia afektywne dotyczące nastroju.
- Zespoły nerwicowe.
- Zespoły behawioralne połączone z zaburzeniami fizjologicznymi.
- Zaburzenia zachowania i osobowości u dorosłych.
- Niepełnosprawność umysłowa.
- Zaburzenia rozwoju psychicznego.
- Zaburzenia emocjonalne i zachowania trwające od dzieciństwa.
- Zaburzenia psychiczne o typie nieokreślonym.
Z jakimi objawami mogą się wiązać ciężkie choroby psychiczne?
W przypadku choroby psychicznej o cięższym przebiegu, możesz zauważyć przede wszystkim takie objawy, jak:
- omamy.
- halucynacje.
- urojenia.
- otępienie.
- psychozy [WHO, „Mental disorders” 2025].
Wpływ powyższych objawów na osobę je doznającą oraz otoczenie jest dosyć istotny. Zazwyczaj osoba ich doznająca nie ma ich świadomości. Nie odróżnia świata realnego od fikcji, którą odczuwa.
Kiedy pojawia się którykolwiek z powyższych stanów chorobowych, zazwyczaj konieczna jest hospitalizacja pacjenta i wzmożone leczenie. Gdy je zauważysz u pracownika skontaktuj się z jego bliskimi lub wezwij pomoc. Po ustabilizowaniu chory funkcjonuje w stanie remisji. Może dalej normalnie pracować i wypełniać dotychczasowe role społeczne. Zależy to jednak od stanu zdrowia, zaleceń lekarza i warunków pracy.
Z jakimi objawami wiążą się lżejsze zaburzenia psychiczne?
W przypadku lżejszych zaburzeń psychicznych możesz zauważyć przede wszystkim:
- problemy z samooceną. Zazwyczaj jest ona niska.
- brak energii i chęci do życia z odczuwaniem ciągłego zmęczenia oraz apatia, połączone z problemami ze snem.
- stale obniżony nastrój i poczucie beznadziejności z wahaniami nastroju, a także nieuzasadnioną euforią.
- problemy w kontaktach z innymi ludźmi.
- ataki paniki oraz nieuzasadnione lęki.
- myśli samobójcze [WHO, „Mental disorders” 2025].
Zaburzenia psychiczne wywołują u konkretnej osoby cierpienie psychiczne i dyskomfort. Osoba zaś jest świadoma swoich problemów. Pracownik zwykle wywiązuje się ze swoich obowiązków. Czasem będzie je wykonywał wolniej lub będzie unikał kontaktów z Tobą lub zespołem, izolował się.
Tego typu zachowania przejawiają także ludzie zdrowi. Każdy może doznawać okresowych zaburzeń nastroju i lęków.
Co robić w sytuacji kryzysu psychicznego u pracownika?
| Objaw | Możliwy wpływ na pracę | Reakcja pracodawcy |
|---|---|---|
| Obniżony nastrój, apatia | Wolniejsze tempo, mniej energii | Spokojnie porozmawiaj o organizacji pracy i obciążeniu, ogranicz chaos, nie naciskaj na zwierzenia |
| Problemy ze snem, zmęczenie | Gorsza koncentracja, więcej błędów | Ogranicz przeciążenie, zadbaj o przewidywalność i bezpieczeństwo pracy, zwłaszcza przy zadaniach wymagających dużej uwagi |
| Ataki paniki, silny lęk | Nagłe przerwanie pracy, unikanie kontaktu | Zapewnij spokój, daj przestrzeń, nie naciskaj, jasno komunikuj zadania, unikaj zawstydzania |
| Wycofanie społeczne | Mniejsza aktywność w zespole | Nie zmuszaj do otwartości, uprość komunikację |
| Wahania nastroju, drażliwość | Nierówna współpraca, napięcia | Reaguj rzeczowo, bez eskalowania emocji, oceniaj pracę przez pryzmat zadań i efektów, nie interpretuj wszystkiego personalnie |
| Trudności z koncentracją | Pomyłki, wolniejsza realizacja | Dziel zadania na etapy, potwierdzaj ustalenia na piśmie |
| Urojenia, omamy, dezorientacja | Poważne zaburzenie pracy i bezpieczeństwa | Zachowaj spokój, przerwij pracę, wezwij pomoc |
Ważne
Pojedynczy objaw nie oznacza zwykle potrzeby reakcji. Liczy się przede wszystkim aktualne funkcjonowanie pracownika i bezpieczeństwo pracy.
Dlaczego zatrudnienie pracownika z chorobą psychiczną może być korzystne?
Zatrudnienie osoby symbolem niepełnosprawności 02-P może być bardzo korzystne. Tym bardziej, że w wielu przypadkach osoba z zaburzeniami psychicznymi funkcjonuje dokładnie, tak jak człowiek zdrowy. Przy prawidłowym leczeniu, nawet osoba ze schizofrenią, długi czas nie manifestuje żadnych objawów.
- Możesz zyskać więc dobrego pracownika.
- Do tego otrzymać wsparcie do jego zatrudnienia z PFRON.
- A jeśli masz w firmie obsadzone co najmniej 25 etatów i masz obowiązek wpłat na Fundusz, obniżysz je lub zredukujesz szybciej, bo przewlekłe choroby psychiczne to tzw. schorzenia szczególne.
Jakie dofinansowanie PFRON do wynagrodzenia pracownika z symbolem 02 P w orzeczeniu?
Schorzenia psychiczne należą do tak zwanych schorzeń specjalnych. Wynika to z powodu pewnej nieprzewidywalności przebiegu i uciążliwości choroby psychicznej. W konsekwencji, gdy zatrudniasz osobę niepełnosprawną z symbolem 02-P na orzeczeniu możesz ubiegać się o podwyższone dofinansowanie do wynagrodzeń z PFRON.
Jaka jest kwota dofinansowania do wynagrodzeń pracowników posiadających schorzenie specjalne?
Baza dofinansowania z PFRON do wynagrodzeń jest jednakowa dla wszystkich pracowników z niepełnosprawnością. Zależy od stopnia niepełnosprawności. Ulega ona zwiększeniu*, jeżeli pracownik posiada kod niepełnosprawności: 02-P [PFRON, dofinansowanie 2026].
W roku 2026 dostaniesz maksymalne łączne dopłaty z Funduszu do pracowników ze schorzeniem specjalnym:
- 4 140 zł – gdy pracownik posiada stopień znaczny ze schorzeniem specjalnym.
- 2 585 zł – gdy pracownik posiada stopień umiarkowany ze schorzeniem specjalnym.
- 1 265 zł – gdy pracownik posiada stopień lekki ze schorzeniem specjalnym.
*także do wyższego dofinansowania uprawniają kody: 01-U, 06-E, 12-C oraz 04-O (tylko w przypadku stopnia znacznego i umiarkowanego).
FAQ
Depresja, jaki stopień niepełnosprawności otrzymam?
W zależności od stopnia wpływu depresji na codzienne funkcjonowanie danej osoby może ona otrzymać każdy z 3 stopni niepełnosprawności: lekki, umiarkowany oraz znaczny.
Jakie są kody chorób psychicznych na orzeczeniu?
Symbol, jakim oznacza się choroby psychiczne na orzeczeniu, to zazwyczaj 02-P. Niektóre jednak osoby mogą posiadać inne kody, z uwagi na główny czynnik wywołujący zaburzenie psychiczne. Są to następujące kody: 01-U, 06-E, 10-N i 12-C.
Jak uzyskać symbol niepełnosprawności 02-P?
Osoby ze stwierdzoną chorobą psychiczną mogą się ubiegać o orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Aby to zrobić, powinny złożyć wniosek wraz z pełną dokumentacją medyczną.
Jak rozróżniać chorobę psychiczną i zaburzenie psychiczne?
Zgodnie z międzynarodową klasyfikacją ICD-10 wszystkie choroby psychiczne nazywane są zaburzeniami psychicznymi. Z uwagi na stygmatyzację odchodzi się od pojęcia „choroby psychicznej” na rzecz pojęcia „zaburzenie psychiczne”. To nazewnictwo jest czysto umowne.
Na powyższej klasyfikacji chorób psychicznych opierają się instytucje, takie jak ZUS, NFZ, czy Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności.
Czy pracownik musi ujawniać chorobę psychiczną?
Nie. Pracownik nie musi ujawniać pracodawcy swojej choroby psychicznej. Informacje o zdrowiu psychicznym są danymi o zdrowiu, czyli danymi szczególnej kategorii. Pracodawca nie może ich żądać „na zapas” ani domagać się wyników badań czy szczegółów diagnozy.
Wyjątek praktyczny jest taki, że pracownik może dobrowolnie ujawnić informacje potrzebne np. do skorzystania z uprawnień związanych z niepełnosprawnością, orzeczeniem albo organizacją pracy.
Czy 02-P oznacza schorzenie specjalne?
Tak, 02-P jest traktowane przez PFRON jako schorzenie specjalne przy dofinansowaniu do wynagrodzeń. PFRON wskazuje, że wyższe kwoty dofinansowania przysługują m.in. osobom, którym orzeczono chorobę psychiczną (02-P).
Źródła
- https://www.pfron.org.pl/pracodawcy/dofinansowanie-wynagrodzen/
- https://www.pfron.org.pl/pracodawcy/wplaty-obowiazkowe/
- Dz.U. 2025 poz. 913, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000913/O/D20250913.pdf
- Rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, https://dziennikustaw.gov.pl/du/2003/s/139/1328
- CDC, 2026, https://www.cdc.gov/nchs/products/databriefs/db527.htm
- WHO, 2021, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/anxiety-disorders
- Szuhany KL, Simon NM. Anxiety Disorders: A Review. JAMA, 2022, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36573969/
- WHO, Depressive disorder, 2025, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/depression
- WHO, „Mental disorders” 2025, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-disorders
mam lęki, leczę sie. dostane orzeczenie? jaka grupa?
Same lęki nie przesądzają o przyznaniu orzeczenia ani o jego stopniu. Komisja bierze pod uwagę diagnozę lekarza psychiatry, przebieg leczenia oraz to, jak bardzo objawy utrudniają Pani codzienne funkcjonowanie lub pracę.
Jeśli się Pani leczy i ma dokumentację medyczną, warto złożyć wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Komisja zdecyduje, czy orzeczenie zostanie przyznane i jaki będzie stopień. W praktyce przy zaburzeniach lękowych najczęściej spotyka się stopień lekki lub umiarkowany, ale każda sprawa jest oceniana indywidualnie.