Szczególne uprawnienia pracowników z orzeczeniem

Zazwyczaj niepełnosprawność oznacza obniżone funkcjonowanie w określonym obszarze. Także zmienione możliwości realizacji obowiązków zawodowych, czy konieczność poddawania się leczeniu i rehabilitacji. Z tego wynikają szczególne uprawnienia pracowników z orzeczeniem dotyczące czasu pracy, przerw, urlopu, zwolnień i przystosowania stanowiska. Praca zawodowa, wg Ustawy o rehabilitacji, nie może bowiem utrudniać jeszcze bardziej funkcjonowania człowieka i powodować pogorszenia jego stanu zdrowia [ustawa o rehabilitacji, art. 4, ust. 5].

To istotne, aby każdy pracodawca i zatrudniony miał wiedzę o regulacjach obowiązujących aktualnie w Polsce. Poznaj dodatkowe uprawnienia pracowników z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i wykorzystuj je w praktyce.

Artykuł zawiera informacje aktualne na dzień 16 marca 2026 roku. W przypadku wątpliwości, skieruj swoje zapytanie do specjalisty prawa pracy lub PIP.

Jakie szczególne uprawnienia pracowników z orzeczeniem przewidziane są w prawie pracy?

Uprawnienia pracownicze wynikają przede wszystkim z Kodeksu Pracy. Do dodatkowych – szczególnych przywilejów uprawnia zaś Ustawa o Rehabilitacji Zawodowej i Społecznej oraz Zatrudnianiu Osób Niepełnosprawnych [ustawa o rehabilitacji, art. 15–20]. Pracodawca ma obowiązek przestrzegania ich wszystkich.

Wśród praw pracowniczych związanych z niepełnosprawnością znajdziesz:

uprawnienia dotyczące czasu pracy osób niepełnosprawnych.
uprawnienia związane z pracą w nocy, w godzinach nadliczbowych i sobotę.
uprawnienia do dodatkowej przerwy.
uprawnienia do dodatkowego urlopu.
uprawnienia dotyczące zwolnienia od obowiązków z powodu wyjazdu na turnus rehabilitacyjny, czy wizytę u specjalisty.
uprawnienia wynikające z nabycia niepełnosprawności w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową.

Pracodawca ma obowiązek zapewnić Ci dostosowane miejsce pracy, dokonać usprawnień wynikających z Twoich potrzeb. Nie może także dyskryminować pracowników w jakikolwiek sposób w zakresie dostępu do szkoleń, awansu, czy w zakresie wynagrodzenia [Kodeks pracy, art. 11(3) i art. 18(3a)–18(3c)].

Przytoczone uprawnienia pracowników z orzeczeniem, są zależne od stopnia niepełnosprawności pracownika. Nie zawsze będziesz mógł skorzystać ze wszystkich.Poznaj więc zakres poszczególnych uprawnień i ich warunki.

Tabela porównawcza uprawnień: stopień lekki, umiarkowany, znaczny

Uprawnienie	Stopień lekki	Stopień umiarkowany	Stopień znaczny
Maksymalny czas pracy (na dobę i tygodniowo)	8 godz. i 40 godz.	7 godz. i 35 godz.	7 godz. i 35 godz.
Zakaz pracy w nocy i w godzinach nadliczbowych	Tak	Tak	Tak
Dodatkowa przerwa 15 minut	Tak	Tak	Tak
Dodatkowy urlop 10 dni roboczych	Nie	Tak	Tak
Zwolnienie od pracy na turnus rehabilitacyjny oraz badania, zabiegi, wizyty u specjalisty i zaopatrzenie ortopedyczne	Nie	Tak	Tak
Obowiązek dostosowania stanowiska pracy do potrzeb pracownika	Tak	Tak	Tak

Jaki wymiar czasu pracy obowiązuje pracowników z niepełnosprawnością?

Kiedy posiadasz orzeczenie o niepełnosprawności obowiązują przepisy zawarte w Kodeksie Pracy, ale wymiar czasu pracy pracowników z orzeczeniem reguluje Ustawa o Rehabilitacji [ustawa o rehabilitacji, art. 15 ust. 1–3].

Uprawniony jesteś do szczególnego potraktowania. Zależnie od stopnia, nie możesz pracować dłużej niż 35 lub 40 godzin tygodniowo. Przy czym wymiar czasu pracy ma charakter stały i jest niezależny od tego, na jaki wymiar czasu jesteś zatrudniony.

Odstępstwo od reguł dotyczących wymiaru czasu pracy dotyczy osób zatrudnionych przy pilnowaniu lub monitoringu. Także tych, którzy otrzymali zgodę lekarza medycyny pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 16 ust. 1 pkt 1–2].

Ile godzin można pracować ze znacznym, umiarkowanym i lekkim stopniem niepełnosprawności?

Pracownicy posiadający znaczny, umiarkowany i lekki stopień niepełnosprawności mają prawo do regulowanego czasu pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 15 ust. 2]. Swoje obowiązki zawodowe możesz realizować maksymalnie do:

7 godzin na dzień i 35 tygodniowo – gdy masz stopień umiarkowany lub znaczny.
8 godzin dziennie i 40 tygodniowo – gdy masz stopień lekki.

Czy niepełnosprawny może pracować w nocy?

Co do zasady nie. Szczególne uprawnienia wiążą się z zakazem zatrudniania niepełnosprawnych w porze nocnej. Niezależnie od tego, czy masz stopień znaczny, umiarkowany, czy lekki nie możesz pracować nocą [ustawa o rehabilitacji, art. 15 ust. 3].

Godziny nocne są rozumiane, jako 8 godzin pracy, między godziną 21.00 a godziną 7.00 [Kodeks Pracy, art. 151(7) § 1].

Czy pracownik z orzeczeniem może pracować w godzinach nadliczbowych?

Nie. Niepełnosprawni mają zakaz wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych. W skali tygodnia nie możesz pracować dłużej niż 40 godzin (stopień lekki) lub 35 godzin (stopień znaczny i umiarkowany).

Zakaz ten nie obowiązuje, gdy na swój wniosek, uzyskałeś zgodę lekarza medycyny pracy na pracę w nocy i w godzinach nadliczbowych [ustawa o rehabilitacji, art. 16 ust. 1 pkt 2].

Czy pracownik z niepełnosprawnością ma prawo do ubiegania się o zgodę na zwiększenie wymiaru czasu pracy?

Tak. Możesz uzyskać zgodę lekarza medycyny pracy na wykonywanie pracy w godzinach nadliczbowych i w nocy. Jest to zależne od Twojej decyzji i może nastąpić na Twój wniosek. Kiedy czujesz się na siłach pracować więcej lub nocą, skieruj wniosek do swojego pracodawcy. Otrzymasz od niego skierowanie na badania. Od decyzji lekarza będzie zależało, czy ustawowy wymiar pracy będziecie Cię dotyczył.

Czytaj więcej

Czas pracy osoby niepełnosprawnej, normy czasu pracy pracownika z orzeczeniem

Ile wynosi dodatkowa przerwa dla pracowników niepełnosprawnych?

Tak. Każda osoba zatrudniona powyżej 6 godzin dziennie ma prawo do skorzystania z 15-minutowej przerwy podczas dnia pracy. W przypadku, gdy masz niepełnosprawność, zyskujesz szczególne uprawnienie do dodatkowej, płatnej przerwy w pracy. Jej długość wynosi 15 minut. Pracodawca wlicza ją do Twojego czasu pracy [PIP, „Zatrudnianie osób niepełnosprawnych”, 2026].

W tych dodatkowych minutach możesz odejść od swoich obowiązków i przeznaczyć je na wypoczynek lub gimnastykę usprawniającą.

Pracownicy posiadający orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, umiarkowanym oraz znacznym mają uprawnienie do skorzystania z dodatkowej przerwy w pracy.

Na czym polega uprawnienie do dodatkowego urlopu?

Twoim szczególnym uprawnieniem jest dodatkowy urlop wypoczynkowy. Ustawa o Rehabilitacji zakłada, że możesz skorzystać z dodatkowego urlopu w wymiarze 10 dni roboczych w ciągu roku kalendarzowego. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego nabędziesz, jeżeli przepracujesz rok od chwili, gdy uzyskałeś znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności [ustawa o rehabilitacji, art. 19 ust. 1].

Z dodatkowego urlopu skorzystasz, jeżeli będziesz pozostawał w stosunku pracy. Nawet, jeżeli przebywałeś na zwolnieniu lekarskim, urlopie macierzyńskim czy rodzicielskim nadal to uprawnienie Ciebie dotyczy [PIP, „Jakie są uprawnienia pracowników posiadających orzeczenie…”, 2026].

Nie otrzymasz dodatkowego urlopu wypoczynkowego, jeżeli:

wymiar Twojego urlopu podstawowego przekracza 26 dni roboczych.
posiadasz prawo do dodatkowego urlopu na podstawie odrębnych przepisów*.
nie przepracowałeś pełnego roku kalendarzowego po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym lub umiarkowanym.
posiadasz lekki stopień niepełnosprawności [ustawa o rehabilitacji, art. 19 ust. 2–3].

*wyjątek: jeśli z innych przepisów przysługuje dodatkowy urlop krótszy niż 10 dni, pracownik dostaje wyrównanie do 10 dni.

Czytaj więcej

Dodatkowy urlop dla osoby niepełnosprawnej

Kiedy przysługuje płatne zwolnienie osoby niepełnosprawnej od obowiązków?

Orzeczenie o stopniu znacznym lub umiarkowanym uprawnia Cię do zwolnienia z obowiązków przy zachowaniu wynagrodzenia w kilku sytuacjach. Przysługuje Ci:

na udział w turnusie rehabilitacyjnym. Pracodawca może udzielić Ci zwolnienia w wymiarze do 21 dni roboczych i nie częściej niż raz w roku na podstawie skierowania od lekarza [ustawa o rehabilitacji, art. 20 ust. 1 pkt 1].
w celu wizyty u lekarza specjalisty, wykonania specjalistycznych badań, zabiegów leczniczych lub usprawniających. O ile nie mogą być one zrealizowane poza godzinami pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 20 ust. 1 pkt 2].
w związku z potrzebą nabycia zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy.

Pracodawca może zażądać od Ciebie potwierdzenia fakt odbycia wizyty lub realizacji uprawnienia.

Ważne
Czas łącznego zwolnienia od świadczenia pracy i urlopu dodatkowego nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym [ustawa o rehabilitacji, art. 20 ust. 3].

Jakie uprawnienia ma pracownik, który wyniku wypadku w pracy stał się niepełnosprawny?

Dodatkowe uprawnienia pracownicze przysługują Ci, jeżeli doznałeś wypadku przy pracy lub utraciłeś sprawność z powodu choroby zawodowej. Uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności w takiej sytuacji, nakłada na Twojego pracodawcę obowiązek zapewnienia Ci odpowiedniego stanowiska pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 14 ust. 1]. Pod warunkiem, że nie możesz już pracować na dotychczasowym w związku z niepełnosprawnością.

Gdy ulegniesz wypadkowi przy pracy (nie ze swojej winy), zgłoś pracodawcy w ciągu 1 miesiąca od uzyskania orzeczenia, że chcesz powrócić do pracy. Twój pracodawca ma 3 miesiące na zorganizowanie Ci odpowiedniego miejsca pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 14 ust. 1–2].

Co zrobić, gdy pracodawca nie przestrzega uprawnień pracowników z niepełnosprawnością?

Pracodawcy, którzy nie respektują uprawnień pracowników z niepełnosprawnością, mogą zostać ukarani. Tak, jak w przypadku naruszenia ogólnych przepisów prawa pracy, tak i w przypadku przekraczania przez pracodawcę Twoich praw możesz zgłosić to do Państwowej Inspekcji Pracy. Zanim jednak skierujesz swoje kroki do PIP, rozważ, czy możesz zwrócić się do jednostki nadrzędnej o zdyscyplinowanie Twojego zwierzchnika.

Gdy zostanie stwierdzone łamanie Twoich praw pracowniczych, kontrolujący powinni:

nakazać usunięcie stwierdzonych przekroczeń.
nałożyć na pracodawcę mandat.
powiadomić prokuraturę o popełnieniu przestępstwa lub skierować wniosek do sądu.

Szczególne uprawnienia w prawie pracy dla pracowników z orzeczeniem

Z uprawnień przewidzianych dla pracowników z orzeczeniem możesz skorzystać jedynie wtedy, gdy przedstawisz pracodawcy swoje orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Nie masz jednak takiego obowiązku.

Ustawa nakładająca na Twojego pracodawcę obowiązki w związku z zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej nakazuje, aby:

zapewnił Ci odpowiednie warunki poprzez przystosowanie stanowiska i miejsca pracy do potrzeb pracownika.
przestrzegał maksymalnego czasu pracy: 7 godzin dziennie i 35 godzin tygodniowo, gdy masz znaczny lub umiarkowany stopień oraz 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo, gdy masz lekki stopień.
udzielił Ci dodatkowej przerwy wymiarze 15 minut.
respektował Twoje prawo do 10 dni urlopu dodatkowego, jeżeli posiadasz znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności.
wydał zgodę na zwolnienie z pracy w celu uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności.
zwolnił Cię z obowiązków z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu: wyjścia do lekarza specjalisty, realizacji zabiegów leczniczych i usprawniających oraz zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne (dotyczy pracowników ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności).

Uprawnienia pracowników z niepełnosprawnością w zakresie ograniczeń czasu pracy nie dotyczą zatrudnionych przy monitoringu i pilnowaniu mienia. Możesz także podjąć sam decyzję, że nie chcesz korzystać z tych uprawnień. Złóż wtedy dobrowolny wniosek do pracodawcy o skierowanie do lekarza medycyny pracy, aby ten wydał zgodę na nie stosowanie tych przepisów wobec Ciebie.

FAQ

Jakie uprawnienia ma pracownik z lekkim stopniem niepełnosprawności?

Pracownik z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności posiada uprawnienia dotyczące: dodatkowej przerwy, zakazu pracy w nocy i w godzinach nadliczbowych oraz wymiaru czasu pracy określonego na maksymalnie 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo. Ponadto pracodawca jest obowiązany zapewnić mu odpowiednie warunki pracy do typu niepełnosprawności.

Jakie uprawnienia ma pracownik z orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym?

Pracownik z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ma prawo do skróconego wymiaru czasu pracy, dodatkowego urlopu i dodatkowej przerwy oraz możliwości zwolnienia z pracy w związku z wyjściem do lekarza specjalisty, nabyciem zaopatrzenia ortopedycznego lub zabiegami leczniczo-rehabilitacyjnymi.

Jakie są szczególne uprawnienia dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności?

Podstawowe uprawnienia pracownika niepełnosprawności to:
– skrócony czas pracy,
– dodatkowa przerwa,
– dodatkowy urlop wypoczynkowy,
– zwolnienie z pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w związku z turnusem rehabilitacyjnym lub wizytą u specjalisty.

Czym się zajmuje PIP?

Państwowa Inspekcja Pracy zajmuje się kontrolą przestrzegania prawa pracy w Polsce. Sprawdza m.in. czy pracodawcy prawidłowo zatrudniają pracowników, wypłacają wynagrodzenia na czas, przestrzegają przepisów BHP oraz legalności zatrudnienia. PIP może także prowadzić kontrole w firmach, udzielać porad pracownikom i nakładać kary na pracodawców łamiących przepisy.

Co daje orzeczenie o niepełnosprawności w pracy?

Orzeczenie o niepełnosprawności w pracy daje pracownikowi dodatkową ochronę i konkretne uprawnienia. Dzięki niemu możesz korzystać m.in. z krótszego czasu pracy, dodatkowej przerwy, dodatkowego urlopu wypoczynkowego oraz zwolnień na badania i rehabilitację. Pracodawca ma też obowiązek dostosować stanowisko pracy do Twoich potrzeb i możliwości zdrowotnych.

Czy można zwolnić pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności?

Tak, pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności można zwolnić. Sam fakt posiadania orzeczenia nie chroni całkowicie przed rozwiązaniem umowy o pracę.
Pracodawca musi jednak przestrzegać przepisów prawa pracy, takich jak okres wypowiedzenia czy uzasadnienie zwolnienia w przypadku umowy na czas nieokreślony. Zwolnienie nie może też być spowodowane wyłącznie niepełnosprawnością pracownika.

Czy osoba niepełnosprawna może pracować w sobotę?

Tak, pod warunkiem że nie będzie wiązało się to z przekroczeniem tygodniowego wymiaru czasu pracy (zależnym od stopnia niepełnosprawności). Nic zatem nie stoi na przeszkodzie, aby sobota była dniem pracy mieszczącym się w wymiarze 35 lub 40 godzin tygodniowo.

Źródła

Ustawa o Rehabilitacji Zawodowej i Społecznej oraz Zatrudnianiu Osób Niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. art. 15, art. 16, art. 19, art. 20 z późniejszymi zmianami, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20250000913/O/D20250913.pdf
Kodeks Pracy, Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r., https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19740240141/U/D19740141Lj.pdf
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z 26 września 1997 r., https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU19971290844/O/D19970844.pdf
PIP, Zatrudnianie osób niepełnosprawnych, https://www.pip.gov.pl/dla-pracodawcow/porady-prawne/zatrudnianie-osob-niepelnosprawnych
PIP, Jakie są uprawnienia pracowników posiadających orzeczenie lekarskie o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności?, https://www.pip.gov.pl/dla-pracownikow/pytania-i-odpowiedzi/jakie-sa-uprawnienia-pracownikow-posiadajacych-orzeczenie-lekarskie-o-znacznym-lub-umiarkowanym-stopniu-niepelnosprawnosci

Polecamy artykuły: