22 487 12 23 [email protected]

Jak udokumentować niepełnosprawność? To takie proste!

Poruszaliśmy temat zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz dofinansowań i innych form pomocy dla pracodawcy związanych z przyjęciem pracowników z orzeczeniem. Aby jednak pracodawca mógł ubiegać się o dotacje, pracownik powinien dostarczyć mu kopię aktualnego orzeczenia o niepełnosprawności. Problem w tym, że „na rynku” krąży wiele różnych dokumentów stwierdzających zaliczenie kogoś do grona osób niepełnosprawnych. Na niektórych nie jest wprost napisane, że ktoś jest należy do tej grupy, ale np. że nie jest zdolny do pracy lub samodzielnej egzystencji. Jak się w tym połapać? Na pierwszy rzut oka sprawa wygląda na skomplikowaną, ale po zapoznaniu się z tematem można szybko i sprawnie zebrać potrzebne informacje i przystąpić do kolejnego etapu. Przyjrzyjmy się temu z bliska.

Status osoby niepełnosprawnej

Zgodnie z treścią ustawy o rehabilitacji osoba niepełnosprawna to człowiek, który posiada orzeczenie o niepełnosprawności. Jest to dokument wydawany indywidualnie dla każdej osoby. Może być ważny okresowo lub dożywotnio.

W jaki sposób dokumentuje się niepełnosprawność?

Obecnie najczęściej pracownicy dostarczają orzeczenia wydane przez Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest wówczas podzielona na trzy stopnie:

· znaczny

· umiarkowany

· lekki

O wydanie orzeczenia w miejskim czy powiatowym zespole do spraw orzekania o niepełnosprawności może ubiegać się osoba, która spełnia poniższe warunki:

· ukończyła 16 lat

· jej ograniczenia sprawiają, że ma problemy z codziennym funkcjonowaniem czy podjęciem pracy, wymaga pomocy czy opieki osób trzecich, potrzebuje narzędzi czy urządzeń ułatwiających wykonywanie codziennych czynności lub wykonywanie obowiązków służbowych

· posiada naruszoną fizyczną i/lub psychiczną sprawność organizmu, np. choroby narządu wzroku, słuchu czy ruchu. Listę schorzeń, które uprawniają daną osobę do ubiegania się o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności określiło Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Dostępna jest ona na stronie https://obywatel.gov.pl/documents/10181/0/schorzenia/95ba18eb-1518-4ca5-8505-96c5043d8418

Spełnienie powyższych warunków oczywiście nie oznacza, że ktoś od razu otrzyma orzeczenie. Decyzję podejmuje komisja do spraw orzekania o niepełnosprawności, która bada i ocenia zakres ograniczeń danej osoby w codziennym życiu.

Pracownik dostarczył orzeczenie pracodawcy. Od kiedy może on wliczyć go do wskaźnika osób niepełnosprawnych?

W przypadku zatrudnienia osoby niepełnosprawnej pracodawca wlicza ją do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych od dnia, kiedy otrzymał od niej orzeczenie o niepełnosprawności. Jeżeli orzeczenie zostało wydane okresowo i wymaga wznowienia, to dana osoba powinna złożyć wniosek do odpowiedniej instytucji o wydanie kolejnego orzeczenia. Niezależnie od tego, kiedy to zrobi pracodawca może wliczyć ją do wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych także w okresie do 3 miesięcy poprzedzających dzień dostarczenia kolejnego orzeczenia. Warunkiem jest jednak to, by z treści orzeczenia wynikało, że w tym czasie pracownik nadal był osobą z niepełnosprawnością. Wraz z datą utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności pracodawca powinien przestać wliczać daną osobę do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych.

Gdzie można uzyskać orzeczenie o niepełnosprawności?

Nie ma jednej instytucji wydającej orzeczenia. Dokument potwierdzający niepełnosprawność może być wydany przez:

· Zakład Ubezpieczeń Społecznych

· Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego

· miejskie, powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności

· organy orzecznicze Ministerstwa Obrony Narodowej i organy orzecznicze Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, czyli wojskowe komisje lekarskie oraz komisje lekarskie MSWiA

ZUS i KRUS wydają orzeczenia osobom ubezpieczonym w tych podmiotach, które chcą uzyskać prawo do otrzymywania renty ze względu na pogorszenie stanu zdrowia. Stąd na orzeczeniach wydanych przez te instytucje widnieją zapisy o częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy.

Orzeczenia wydane przez KRUS mogą być uznane w rozumieniu ustawy o rehabilitacji za orzeczenia o niepełnosprawności tylko wtedy, gdy zostały wydane na stałe przed 1 stycznia 1998r.

Miejskie, powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności to odrębne jednostki, które nie wypłacają świadczeń, ale wydają orzeczenia. Dokument mogą otrzymać osoby poniżej oraz powyżej 16 roku życia. Takie orzeczenia uprawniają dane osoby do:

· zatrudnienia w odpowiednich warunkach

· uczestniczenia w szkoleniach

· brania udziału w warsztatach terapii zajęciowej

· zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze,

· środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji,

· uzyskania karty parkingowej,

· przyznania świadczeń z pomocy społecznej

· uzyskania prawa do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego,

· otrzymania przez opiekuna dziecka świadczenia pielęgnacyjnego,

· uzyskania innych ulg i uprawnień.

Osoby posiadające orzeczenia wydane przez MON oraz MSWiA mogą być uznane za osoby niepełnosprawne, jeśli dokumenty zostały wydane przed 1 stycznia 1998 roku na stałe. Warto zwrócić szczególną uwagę na orzeczenie o III grupie inwalidztwa z tytułu niezdolności do służby, gdyż może ono być równoważne z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności tylko wtedy, gdy zawiera równocześnie orzeczenie o III grupie inwalidztwa z tytułu ogólnego stanu zdrowia. W przypadku braku tej informacji należy je potraktować jako orzeczenie o braku niepełnosprawności.

Czy stare orzeczenia są nadal ważne?

Do 1998 roku orzeczenia wydawały Komisje Inwalidztwa i Zatrudnienia. Zaliczały one daną osobę do jednej z trzech grup inwalidów. Może się zdarzyć, że pracownik dostarczy nam orzeczenie w połowie wypełnione odręcznie, pożółkłe od starości, ale z informacją, że jest wydane na stałe. Czy możemy je przyjąć? Tak. Osoba, która kiedyś otrzymała takie orzeczenie nie ma obowiązku wymieniać go na nowe ani przedstawiać dodatkowego orzeczenia, np. wydanego przez ZUS.

Czy można zatrudnić osobę całkowicie niezdolną do pracy?

Tak, tak i jeszcze raz tak. Przykładowo ZUS wydaje orzeczenia, na których stwierdza:

· całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji

· całkowitą niezdolność do pracy

· częściową niezdolność do pracy oraz celowość przekwalifikowania

Posiadanie orzeczenia, w którym zawarto jedno z powyższych stwierdzeń upoważnia daną osobę do otrzymywania renty. Zapisy są jednak mylące i sprawiają, że często pracodawcy odrzucają kandydatów z takim orzeczeniem, a z drugiej strony renciści nie szukają pracy, bo przecież wyraźnie jest napisane, że nie można pracować, prawda? Lub też pojawiają się inne wątpliwości: jeśli podejmę pracę, to stracę rentę? Otóż w obu przypadkach odpowiedź brzmi: nie. Rencista może pracować i jednocześnie pobierać świadczenia. Decyzję o pozwoleniu na podjęcie pracy wydaje lekarz medycyny pracy. Renta jest pomniejszana lub wstrzymywana dopiero wtedy, gdy przychody przekroczą ustalony limit.

Rozmaitość dokumentów. Które orzeczenie jest ważne?

Niektóre orzeczenia mają swoje odpowiedniki wydane przez inne organy. Poniżej znajduje się zestawienie i porównanie równoważności wszystkich rodzajów aktualnie obowiązujących orzeczeń:

Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu NiepełnosprawnościOrzeczenie ZUSOrzeczenie Komisji Inwalidztwa i Zatrudnienia (KIZ)Orzeczenie KRUS wydane przed 01.01.1998r.Orzeczenie wydane przez MON lub MSWiA przed 01.01.1998r.
znaczny stopień niepełnosprawnościcałkowita niezdolność do pracy oraz samodzielnej egzystencjiI grupa inwalidzkaosoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracy, długotrwałej niezdolności do pracy, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjnyI grupa inwalidzka
umiarkowany stopień niepełnosprawnościcałkowita niezdolność do pracyII grupa inwalidzkabrakII grupa inwalidzka
lekki stopień niepełnosprawnościczęściowa niezdolność do pracy lub celowość przekwalifikowania zawodowegoIII grupa inwalidzkapozostałe osoby o stałej lub długotrwałej niezdolności do pracyIII grupa inwalidzka + orzeczenie o III grupie inwalidztwa z ogólnego stanu zdrowia

Potwierdzenie równoważności powyższych orzeczeń znajduje się w zapisach rozdziału 2 ustawy o rehabilitacji.

Co w przypadku, gdy na orzeczeniu jest kilka kodów?

Najczęściej pracownicy dostarczają orzeczenia o niepełnosprawności wydane przez Miejskie/Powiatowe Zespoły ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności. Jeżeli pracodawca ubiega się o zwiększone dofinansowanie do wynagrodzenia osoby niepełnosprawnej, a na orzeczeniu pracownika widnieje kilka kodów, to wystarczy, że tylko jeden z nich będzie należeć do schorzeń specjalnych. Nieważna jest też kolejność kodów na orzeczeniu. Kody zaliczane do schorzeń specjalnych to:

01 U – upośledzenie umysłowe

02 P – choroby psychiczne

04 O – choroby narządu wzroku (tylko stopień umiarkowany i znaczny – decyzja BON-I-5232-13-PM/11)

06 E – epilepsja

12 C – całościowe zaburzenia rozwojowe np. autyzm, zespół Aspergera

Podsumowanie

Pracodawca zatrudniając osobę z niepełnosprawnością powinien zwrócić szczególną uwagę na informacje zawarte w dostarczonym orzeczeniu. Szczególnie ważny jest stopień niepełnosprawności, rodzaj schorzenia oraz termin ważności dokumentu i instytucja, która go wydała. Dane te będą przydatne nie tylko do obliczenia wskaźnika osób niepełnosprawnych czy kwoty dofinansowania do wynagrodzenia pracownika, ale też sposobu zatrudnienia danej osoby i ewentualnego przystosowania dla niej stanowiska pracy.