Co oznaczają wskazania PZON? Punkty w orzeczeniu o niepełnosprawności 1–10
| Wskazania PZON to punkty w orzeczeniu o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. Obejmują obszary od 1 do 10. Określają one, w czym potrzebujesz wsparcia, np. zatrudnienia, szkolenia, opieki, korzystania z usług społecznych, udziału opiekuna, karty parkingowej czy odpowiedniego dostosowania warunków życia. Zapis „wymaga” nie daje automatycznych praw, ale może być ważnym warunkiem przy ubieganiu się o pomoc. |
W orzeczeniu uwagę zwraca przede wszystkim stopień niepełnosprawności i symbol przyczyny niepełnosprawności. W praktyce równie istotne są wskazania PZON, bo pokazują, jakie potrzeby i ograniczenia zostały uwzględnione przez zespół orzekający.
Poniżej sprawdzisz treść każdego punktu. Dowiesz się, o które wskazania warto zawalczyć w Twojej sytuacji.
Artykuł zawiera informacje aktualne w 2026 r. Ma charakter informacyjny. W razie wątpliwości dotyczących treści orzeczenia skonsultuj się z prawnikiem albo właściwym Powiatowym Zespołem ds. Orzekania o Niepełnosprawności.
Czym są wskazania PZON w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Wskazania PZON to część orzeczenia. Zespół orzekający określa w nich, jakiego wsparcia możesz potrzebować ze względu na stan zdrowia i ograniczenia w codziennym funkcjonowaniu. Przy punktach od 1 do 10 widnieje informacja „wymaga”, „nie wymaga” albo „nie dotyczy”.
Wskazania mają charakter praktyczny. Mogą ułatwić Ci dostęp do przywilejów i uprawnień. Jednak dane wskazanie nie jest automatycznym przyznaniem pomocy. Trzeba spełnić inne warunki przewidziane w przepisach i najczęściej przejść procedury wnioskowania [rozporządzenie w sprawie orzekania, Dz.U. 2026 poz. 677].
Punkty 1–10 w orzeczeniu o niepełnosprawności – tabela na skróty
| Punkt | Czego dotyczy wskazanie? | Najprościej mówiąc |
| 1 | Odpowiedniego zatrudnienia | Praca powinna uwzględniać możliwości psychofizyczne osoby. |
| 2 | Szkolenia, w tym specjalistycznego | Wskazane może być zdobycie lub uzupełnienie kwalifikacji. |
| 3 | Zatrudnienia w Zakładzie Aktywności Zawodowej | Osoba potrzebuje warunków pracy oferowanych przez ZAZ. |
| 4 | Uczestnictwa w terapii zajęciowej | Wskazanie dotyczy udziału w Warsztacie Terapii Zajęciowej. |
| 5 | Zaopatrzenia ortopedycznego, środków pomocniczych i pomocy technicznych | Osoba potrzebuje sprzętu ułatwiającego codzienne funkcjonowanie. |
| 6 | Korzystania z systemu środowiskowego wsparcia | Chodzić np. o usługi opiekuńcze, terapeutyczne, socjalne lub rehabilitacyjne. |
| 7 | Stałej lub długotrwałej opieki albo pomocy innej osoby | Oznacza znaczne ograniczenie samodzielnej egzystencji. |
| 8 | Stałego współudziału opiekuna dziecka | Dotyczy dziecka wymagającego codziennego udziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji lub edukacji. |
| 9 | Spełniania przesłanek do karty parkingowej | Jest jednym z warunków uzyskania karty parkingowej. |
| 10 | Prawo do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju | Dotyczy osób, których stan zdrowia i sposób funkcjonowania wymagają oddzielnego pokoju. |
Gdy sprawdzisz orzeczenie, możesz zobaczyć w nim wskazania ponumerowane od 1 do 10. Każdy punkt dotyczy innego obszaru wsparcia.
| Choć art. 6b ust. 3 ustawy wymienia aktualnie dziewięć wskazań, w orzeczeniach nadal może występować także punkt 10 dotyczący prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju. Jego podstawę stanowi § 5 ust. 1 pkt 4 oraz § 5 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. |
Co oznacza punkt 1 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Gdy jesteś niepełnosprawny, nie każde stanowisko będzie dla Ciebie odpowiednie. To pokazuje punkt 1. Wskazanie dotyczy zatrudnienia, które powinno uwzględniać Twoje możliwości psychofizyczne [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 1].
W praktyce oznacza, że możesz pracować, ale bez określonych obciążeń albo w warunkach lepiej dopasowanych do Twojego zdrowia (warunkach chronionych). Czasem chodzi o zmianę zakresu obowiązków. Innym razem o inne stanowisko, spokojniejsze tempo pracy, brak pracy nocnej, ograniczenie wysiłku fizycznego lub unikanie konkretnych czynników szkodliwych, czy przekwalifikowanie.
Przy tej ocenie liczy się nie tylko stan zdrowia. PZON bierze pod uwagę także Twoje wykształcenie, zawód, kwalifikacje oraz to, czy po leczeniu, rehabilitacji albo przekwalifikowaniu możesz wykonywać dotychczasową lub inną pracę [rozporządzenie w sprawie orzekania, § 3 ust. 2 pkt 3–4; § 4].
W orzeczeniu dziecka przy punkcie 1 wpisuje się „nie dotyczy”, ponieważ punkt 1 odnosi się do zatrudnienia osoby dorosłej.
Jaką rolę pełni punkt 2 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Czasem problemem nie jest sama praca, lecz zawód, którego nie dasz rady już wykonywać. Punkt 2 pokazuje wtedy, że drogą do zatrudnienia jest przekwalifikowanie (kurs, szkolenie zawodowe albo naukę bardziej dopasowanego zawodu) [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 2].
To wskazanie jest przydatne, gdy dotychczasowa praca jest zbyt obciążająca, albo gdy chcesz wrócić na rynek pracy. Możesz powołać się na to wskazanie podczas rozmowy w Urzędzie Pracy lub udziału w programie aktywizacyjnym. Punkt 2 potwierdza, że zmiana kwalifikacji jest w Twojej sytuacji uzasadniona [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 2].
W jakiej sytuacji warto mieć wskazanie w punkcie 3 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Punkt 3 otwiera drogę do zatrudnienia w Zakładzie Aktywności Zawodowej (ZAZ), gdy otwarty rynek pracy jest na ten moment dla Ciebie zbyt trudny. Często dotyczy osób z upośledzeniem umysłowym, chorobą psychiczną, czy autyzmem. Wpis „wymaga” wskazuje, że zespół uznał tę formę pracy za odpowiednią dla Ciebie [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 3].
ZAZ to dobre rozwiązanie, gdy potrzebujesz pracy lepiej dopasowanej do swoich możliwości oraz wsparcia w odnalezieniu się w codziennych obowiązkach. To nie jest tylko miejsce zatrudnienia. Praca w ZAZ łączy się także z rehabilitacją zawodową i społeczną.
W praktyce możesz liczyć na:
- bardziej dostosowaną organizację pracy,
- pomoc w rozwijaniu samodzielności,
- wsparcie w budowaniu doświadczenia zawodowego,
- spokojniejsze wejście lub powrót na rynek pracy.
Ważne: punkt 3 nie oznacza, że możesz pracować wyłącznie w ZAZ. Sam wpis nie gwarantuje Ci miejsca w ZAZ.
Co mówi punkt 4 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Dla osób dorosłych czasem ważniejsze jest odzyskanie samodzielności, pewności siebie i umiejętności potrzebnych na co dzień. Temu służy punkt 4, czyli wskazanie dotyczące uczestnictwa w terapii zajęciowej [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 4]. To wskazanie da Ci możliwość przyjęcia do Warsztatu Terapii Zajęciowej. Przyjęcie zależy od kwalifikacji, wolnych miejsc i decyzji prowadzącego Warsztat (w uzgodnieniu z PCPR).
WTZ jest przeznaczony dla osób, które nie są zdolne do podjęcia pracy. Możesz tam rozwijać m.in.:
- samodzielność w codziennych sprawach,
- sprawność psychofizyczną,
- umiejętności społeczne,
- podstawowe i zawodowe kompetencje potrzebne później w pracy [ustawa o rehabilitacji, art. 10a ust. 1–2].
Wskazanie nie zamyka Ci drogi do zatrudnienia. Celem jest przygotowanie Cię do większej samodzielności, szkolenia albo pracy [rozporządzenie w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, § 5 ust. 1 pkt 3].
Dlaczego wskazanie w punkcie 5 orzeczenia o niepełnosprawności jest ważne?
Wózek, aparat słuchowy, proteza, kule, balkonik, sprzęt rehabilitacyjny czy urządzenie wspierające komunikację mogą pozwolić Ci sprawniej poruszać się, pracować albo wykonywać zwykłe czynności bez ciągłej pomocy innych osób.
Potrzeby w tym zakresie obejmuje punkt 5. Wpis „wymaga” lub „według zaleceń lekarza” dotyczy zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub pomoce techniczne. Jednocześnie potwierdza, że taki sprzęt jest ważny dla Twojego funkcjonowania [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 5]. Ten zapis przydaje się, gdy składasz wniosek o refundację lub dofinansowanie zakupu. Sam punkt nie przesądza jeszcze, jaki sprzęt otrzymasz ani ile wyniesie pomoc finansowa.
Co daje punkt 6 orzeczenia o niepełnosprawności?
Punkt 6 dotyczy sytuacji, w której pomoc z najbliższego otoczenia lub lokalnych usług ułatwi Ci bardziej samodzielne życie [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 6]. Może chodzić między innymi o ubieganie się o:
- usługi opiekuńcze,
- wsparcie socjalne,
- terapię,
- rehabilitację,
- pomoc organizacji pozarządowych lub innych placówek działających w Twojej okolicy.
Wpis „wymaga” w tym punkcie potwierdza, że ograniczenia zdrowotne utrudniają Ci osiągnięcie samodzielności fizycznej albo ekonomicznej. Nie oznacza to, że nie jesteś samodzielny lub samodzielna w każdej sprawie [rozporządzenie w sprawie orzekania, § 5 ust. 1 pkt 1].
Co oznacza punkt 7 w orzeczeniu o niepełnosprawności w praktyce?
Punkt 7 wzbudza często emocje, gdyż decyduje przy sprawach opiekuńczych i świadczeniach dla opiekunów. Ma znaczenie wtedy, gdy samodzielne wykonywanie podstawowych czynności masz wyraźnie utrudnione. Chodzi o stałe albo długotrwałe wsparcie drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 7].
W praktyce dotyczy dzieci i dorosłych z niedowładami lub niepełnosprawnością intelektualną, które mogą powodować trudności m.in. w:
- poruszaniu się,
- myciu i ubieraniu,
- przygotowaniu lub spożywaniu posiłków,
- komunikowaniu się z otoczeniem,
- załatwianiu podstawowych spraw dnia codziennego.
Z czym wiąże się punkt 8 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Ten punkt dotyczy wyłącznie dzieci do ukończenia 16 lat. Wskazuje, że opiekun musi uczestniczyć w leczeniu, rehabilitacji lub edukacji nie tylko okazjonalnie, ale stale i na co dzień [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 8]. To wskazanie opisuje realny zakres zaangażowania rodzica lub opiekuna w codzienne prawidłowe funkcjonowanie dziecka.
Jednocześnie punkt 8 jest jednym z warunków i łączy się z dostępem do niektórych lub wyższych świadczeń, np. 1 900 zł z programu Aktywni rodzice w pracy.
Dlaczego ważny jest punkt 9 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Dla niektórych dzieci i dorosłych z niepełnosprawnością i ograniczeniami mobilności punkt 9 bywa najważniejszy. Dotyczy wskazania do otrzymania karty parkingowej zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym. Gdy w orzeczeniu w tym punkcie masz wpis „wymaga”, możesz złożyć osobny wniosek o wydanie karty parkingowej w swoim PZON [ustawa o rehabilitacji, art. 6b ust. 3 pkt 9].
Nie każdy stopień i symbol niepełnosprawności spełnia przesłanki do przyznania Ci tego wskazania. Przy umiarkowanym stopniu zespół może potwierdzić to wskazanie tylko wtedy, gdy przyczyną niepełnosprawności jest symbol 04-O, 05-R, 10-N albo 07-S [ustawa…, art. 6b ust. 3 pkt 9].
O czym mówi punkt 10 w orzeczeniu o niepełnosprawności?
Punkt 10 dotyczy prawa do zamieszkiwania w oddzielnym pokoju – szczególnie w przypadku osób poruszających się na wózkach inwalidzkich i leżących albo mających znaczne trudności z przyjmowaniem pokarmów czy wykonywaniem czynności fizjologicznych [rozporządzenie w sprawie orzekania, § 5 ust. 1 pkt 4].
Dla osób z niepełnosprawnością ten punkt nabiera znaczenia w sytuacji ubiegania się o dodatki mieszkaniowe, gdy kryterium jest metraż mieszkania. Normę powiększa się wtedy o 15 m2.
Gdzie w orzeczeniu znaleźć punkty 1–10?
Wskazania znajdziesz w końcowej części orzeczenia, po informacji o stopniu niepełnosprawności, symbolu przyczyny i okresie ważności dokumentu.
Czym różnią się wskazania, stopień i symbol niepełnosprawności?
W orzeczeniu znajdziesz trzy bardzo ważne informacje:
- Stopień niepełnosprawności — lekki, umiarkowany albo znaczny.
- Symbol przyczyny niepełnosprawności (do 3 symboli w jednym orzeczeniu) — wskazuje 12 rodzajów schorzeń lub zaburzeń wpływających na funkcjonowanie.
- Wskazania – punkty od 1 do 9 — pokazują, jakiego wsparcia możesz potrzebować w praktyce.
| Najprościej mówiąc: stopień pokazuje skalę Twoich ograniczeń, symbol ich przyczynę, a wskazania — czego możesz potrzebować na co dzień. |
Co zrobić, gdy w orzeczeniu brakuje ważnego wskazania?
Jeżeli uważasz, że w Twoim orzeczeniu powinno znaleźć się dane wskazanie, a zespół go nie wpisał, możesz odwołać się. W odwołaniu napisz, z czym nie zgadzasz się i dlaczego. Odwołaj się do dokumentacji medycznej oraz do tego, jak stan zdrowia wpływa na Twoje codzienne funkcjonowanie.
Masz na te działania 14 dni od doręczenia orzeczenia. Odwołanie złóż do Wojewódzkiego Zespołu, ale za pośrednictwem PZON, który wydał orzeczenie [rozporządzenie w sprawie orzekania, § 16 ust. 1–3].
Co zrobić po sprawdzeniu punktów w orzeczeniu?
- Sprawdź, co zaznaczono przy każdym punkcie
Przy każdym wskazaniu zobaczysz: „wymaga”, „nie wymaga” albo „nie dotyczy”. - Wybierz punkty, które mogą mieć znaczenie w Twojej sprawie
Punkt 4 – Warsztat Terapii Zajęciowej
Punkt 5 – sprzęt, np. wózek, aparat słuchowy, proteza
Punkt 6 – usługi opiekuńcze, rehabilitacja, terapia
Punkty 7 i 8 – opieka nad dzieckiem i świadczenia dla opiekuna
Punkt 9 – karta parkingowa
Punkt 10 – oddzielny pokój, możliwy wpływ na dodatek mieszkaniowy - Sprawdź, co możesz zrobić dalej
Wskazanie może pomóc przy staraniu się o świadczenie, dofinansowanie, usługę lub kartę parkingową. - Ustal, gdzie złożyć wniosek
Zależnie od sprawy będzie to np. PCPR, MOPS, GOPS, ZUS, urząd gminy, Urząd Pracy albo PZON. - Przygotuj dokumenty
Zwykle potrzebujesz orzeczenia, dokumentacji medycznej i odpowiedniego wniosku. - Sprawdź dodatkowe warunki
Sam punkt w orzeczeniu często nie wystarcza. Liczą się też np. wiek, dochód, sytuacja rodzinna lub rodzaj niepełnosprawności. - Rozważ odwołanie, gdy brakuje ważnego punktu
Opisz, jak stan zdrowia utrudnia codzienne życie. Dołącz dokumenty medyczne, które to potwierdzają.
FAQ: najczęstsze pytania o wskazania PZON i punkty w orzeczeniu
Czy wszystkie punkty od 1 do 10 muszą być zaznaczone w orzeczeniu?
Nie. Zespół ustala tylko te, które są uzasadnione stanem zdrowia i ograniczeniami w codziennym funkcjonowaniu.
Czy wskazania PZON można zmienić bez składania nowego wniosku?
Jeżeli nie zgadzasz się z nowym orzeczeniem, możesz złożyć odwołanie do WZON.
Czy punkty w orzeczeniu mają znaczenie dla pracodawcy?
Mogą mieć znaczenie przy dostosowaniu stanowiska i warunków pracy, zatrudnienia w warunkach chronionych lub ZAZ.
Czy mogę odwołać się tylko od jednego wskazania w orzeczeniu?
Tak. Odwołujesz się formalnie od orzeczenia, ale możesz wskazać, że kwestionujesz tylko jeden punkt, np. brak wskazania dotyczącego opieki albo karty parkingowej.
Czy wskazania PZON mają wpływ na świadczenia, ulgi i dofinansowania?
Tak, niektóre mogą być potrzebne przy ubieganiu się o określone wsparcie. Samo wskazanie nie daje automatycznie prawa do świadczenia, ulgi ani dofinansowania.
Czy wskazania PZON wpływają na możliwość pracy?
Nie są zakazem pracy. Punkt 1 potwierdza, że praca powinna być dostosowana do Twoich możliwości, a punkt 2 lub 3 wskazuje potrzebę szkolenia albo pracy w ZAZ.
Czy wskazania PZON mają znaczenie przy karcie parkingowej?
Tak. Punkt 9 dotyczy spełniania przesłanek do karty parkingowej. Bez tego wskazania nie otrzymasz karty.
Czy wskazania w orzeczeniu dziecka oznaczają to samo co u osoby dorosłej?
Nie zawsze. Dziecko otrzymuje orzeczenie o niepełnosprawności, a nie o stopniu niepełnosprawności. Część wskazań ocenia się odpowiednio do wieku dziecka i jego potrzeb.
Po co punkt 7 i 8 w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka?
W przypadku dziecka punkt 7 jest szczególnie ważny dla rodzica lub innego opiekuna. Gdy w punkcie 7 i punkcie 8 wpisano „wymaga”, orzeczenie spełnia jeden z podstawowych warunków potrzebnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne lub świadczenie Aktywni rodzice w pracy. Punkt 7 dotyczy potrzeby stałej lub długotrwałej opieki, a punkt 8 — codziennego współudziału opiekuna w leczeniu, rehabilitacji i edukacji dziecka [ustawa o świadczeniach rodzinnych, art. 17].
Jaki punkt w orzeczeniu do świadczenia pielęgnacyjnego?
Do świadczenia pielęgnacyjnego potrzebne są łącznie wskazania z punktu 7 i 8 z wpisem „wymaga”. Dotyczy to opiekuna dziecka z niepełnosprawnością przed ukończeniem 18 lat. Sam punkt 7 albo sam punkt 8 nie wystarczy.
Źródła
- Elektroniczny Dziennik Ustaw – aktualny tekst jednolity rozporządzenia w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2026 poz. 677)
https://eli.gov.pl/eli/DU/2026/677/ogl - Elektroniczny Dziennik Ustaw – PDF aktualnego tekstu jednolitego rozporządzenia (Dz.U. 2026 poz. 677)
https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2026/677/text/I/D20260677.pdf - Tekst jednolity ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. 2025 poz. 913), https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2025/913/text.pdf
- Ustawa nowelizująca ustawę o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, obowiązująca od 1 stycznia 2026 r., https://eli.gov.pl/eli/DU/2025/1665/ogl
- Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych – procedury, tryb i zasady orzekania, https://niepelnosprawni.gov.pl/baza-wiedzy/status-osoby-niepelnosprawnej/instytucje-orzekajace-procedury-orzekania-tryb-i-zasady/
- Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych – pytania i odpowiedzi dotyczące orzekania, w tym odwołań, https://niepelnosprawni.gov.pl/baza-wiedzy/najczesciej-zadawane-pytania/orzekanie-o-niepelnosprawnosci/
- Gov.pl – uzyskanie karty parkingowej, https://www.gov.pl/web/gov/uzyskaj-karte-parkingowa
- Gov.pl – orzekanie o stopniu niepełnosprawności osób po ukończeniu 16. roku życia, https://www.gov.pl/web/uw-mazowiecki/orzekanie-o-stopniu-niepelnosprawnosci-osob-ktore-ukonczyly-16-rok-zycia
- Ustawa o świadczeniach rodzinnych, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/swiadczenia-rodzinne-17066846/art-17
- Świadczenie aktywni rodzice w pracy, https://www.zus.pl/aktywnyrodzic/swiadczenie-aktywni-rodzice-w-pracy
